• Najnowsze komentarze

    • Formularz kontaktowy

    • Rozwój mowy dziecka

      Rozwój mowy dziecka

      Rozwój mowy dziecka

      Opanowanie mowy zajmuje dziecku wiele lat. Fundamenty tej umiejętności budowane są już w pierwszych 18 miesiącach życia. Nieartykułowane dźwięki wydawane przez gaworzące niemowlę oznaczają początek tej długiej i żmudnej nauki. Na rozwój umiejętności językowych składa się zarówno rozumienie mowy, jak i aktywne wyrażanie za jej pomocą własnych myśli. Próbując ocenić rozwój językowy dziecka, należy pamiętać o różnicy między artykulacją dźwięków, a mową. Artykulacja oznacza zdolność dziecka do wydawania wyraźnych dźwięków, niezależnie od ich treści i znaczeń. Mowa to proces przekazywania i odbierania informacji w zrozumiały sposób. Dziecko musi rozumieć i być rozumiane drogą komunikacji.

      • Warunki prawidłowego rozwoju mowy dziecka

        Specjalistami od oceny i usprawniania funkcji językowych pacjentów w każdym wieku są logopedzi. Niestety w praktyce okazuje się, że do logopedy najczęściej trafiają te dzieci, u których rodzice i najbliższe otoczenie dostrzegli już pewne zaburzenia. Najczęściej są to zaburzenia artykulacyjne (seplenienie międzyzębowe, rotacyzm, mowa bezdźwięczna), zaburzenia płynności mowy (o charakterze jąkania), czy trudności w nauce, głównie czytania i pisania, wynikające z silnie utrwalonych wad wymowy. Wyjątkowo często spotykane są nieprawidłowości w rozwoju słuchu fonematycznego, czyli mownego, zaburzenia analizy i syntezy. Przede wszystkim są to dzieci 6,7-letnie, czyli te, u których rozwój mowy, przynajmniej ten artykulacyjny, powinien być już ukończony. W tym wypadku nie może być już mowy ani o stymulacji rozwoju mowy, ani o profilaktyce. Wówczas ma miejsce terapia zaburzeń, które najczęściej zdążyły przynieść już owoce w postaci: problemów emocjonalnych, trudności w kontaktach w grupie rówieśniczej, kłopotów w nauce. Pierwsze sygnały o nieprawidłowościach związanych z rozwojem mowy możemy zauważyć już w pierwszych miesiącach życia dziecka. To najlepszy moment do niwelowania stwierdzonych deficytów, zanim dziecko nabędzie wadliwych stereotypów ruchowych i słuchowych w artykulacji. Jakie więc niezbędne warunki powinny być spełnione, aby mowa naszego dziecka rozwijała się prawidłowo?

        Powinny to być:

        • Prawidłowo przebiegająca ciąża;
        • Prawidłowy poród, siłami natury;
        • Dobra ocena noworodka (wysoka punktacja w skali Apgar, prawidłowe warunki anatomiczne, słuch,odruchy z okolic mownych);
        • Karmienie piersią, brak parafunkcji;
        • Dojrzewanie poszczególnych odruchów i funkcji (oddychanie i połykanie);
        • Zachowanie kolejnych etapów rozwoju mowy, dobra opieka, zapewnienie poczucia bezpieczeństwa;
        • Prawidłowe stymulowanie rozwoju mowy dziecka („kąpiel słowna”, prawidłowe reakcje na mowę dziecka, prawidłowo mówiące otoczenie, właściwe postawy wychowawcze).
      • Przyczyny zaburzeń mowy

        Zaburzenia mowy mają wiele przyczyn i dlatego też charakteryzują się różnorodnymi objawami oraz zróżnicowanym natężeniem symptomów. Wielu autorów dzieli przyczyny zaburzeń mowy na dwie zasadnicze grupy:

        • zewnątrzpochodne, zwane inaczej środowiskowymi
        • wewnątrzpochodne

        Do zewnątrzpochodnych (środowiskowych) przyczyn zaburzeń mowy należy zaliczyć:

        Nieprawidłowe wzorce wymowy, z jakimi dziecko styka się na co dzień. Używanie przez osoby z najbliższego otoczenia dziecka języka niezgodnego z normami języka polskiego, w tym także  zbyt infantylnego.

        Nieprawidłowe wzorce, metody wychowawcze i związane z tym tzw. postawy rodzicielskie, które w sposób niewłaściwy mogą wpływać na rozwój mowy, np.: postawa nadopiekuńcza związana jest często z wyręczaniem dziecka w różnych czynnościach, w tym także w samodzielnym wypowiadaniu się.

        Zbyt rzadkie angażowanie dziecka w sytuacje rozmowy, dialogu oraz zbyt ubogi zasób słownictwa, z jakim styka się mały człowiek.

        Niewykorzystanie tzw. okresu sensytywnego dla rozwoju mowy (największego potencjału rozwojowego tej funkcji) w wieku od 2 do 5 lat – zbyt mała ilość dostarczanych bodźców, dzięki którym rozwój werbalny przebiega w sposób optymalny. Dotyczy to  zarówno strony gramatycznej wypowiedzi słownych, jak i zasobu leksykalnego.

        Do wewnątrzpochodnych źródeł zaburzeń mowy należy zaliczyć:

        • Nieprawidłowości w budowie narządów mowy oraz nieprawidłowy sposób ich funkcjonowania np: wady zgryzu, budowy podniebienia, sprawności języka, itd.
        • Nieprawidłowości w budowie oraz funkcjonowaniu narządu słuchu. Do najczęstszych przyczyn należy zaliczyć niedosłuch lub głuchotę. Istotą tego rodzaju zaburzeń jest brak możliwości nauki mowy poprzez naśladowanie dźwięków z otoczenia.
        • Uszkodzenia struktur mózgowych, które są odpowiedzialne za czynność nadawania mowy oraz jej odbiór. Do uszkodzenia tkanki nerwowej może dojść w różnych okresach rozwoju dziecka: w okresie prenatalnym (okres płodowy), perinatalnym (okołoporodowym) i postnatalnym, czyli już po narodzinach dziecka.
        • Uszkodzenia dróg unerwiających narządy mowy oraz układy odpowiedzialne za powstanie mowy: układ oddechowy i fonacyjny.
        • Niepełnosprawność intelektualna, w której zaburzenia rozwoju mają charakter globalny (całościowy), a opóźnienie rozwoju mowy jest jednym z pierwszych symptomów tego rodzaju niepełnosprawności.
        • Choroby psychiczne, w których istotą zaburzeń mowy są zaburzenia treści wypowiedzi.
        • Nieprawidłowo przebiegające procesy emocjonalne, które mogą prowadzić do poważnych zaburzeń, jakimi są np.: jąkanie albo mutyzm.
        • Zbyt wolne opanowanie czynności mówienia może być także spowodowane nierównomiernym dojrzewaniem różnych struktur mózgowych- jest to jedna z teorii wyjaśniających przyczynę tzw. opóźnionego rozwoju mowy.
        • Zaburzenia mowy i komunikacji towarzyszące różnym zespołom genetycznym i zaburzeniom rozwojowym np.: autyzmowi, zespołowi Downa, zespołowi Kabuki, Rubinsteina- Taybiego, itd.
      • Samoistne opóźnienie rozwoju mowy

        Zjawisko logopedyczne występujące w okresie najintensywniejszego rozwoju mowy dziecka (tj. do 3 r. ż), polegające na opóźnieniu rozwoju ekspresji językowej (mowy czynnej) przy prawidłowo rozwijającej się percepcji (rozumieniu wypowiedzi słownych). Przez lekarzy uznawane jest ono za nieistotne klinicznie, gdyż ustępuje samoistnie, bez konieczności interwencji specjalistycznej i nie ma znaczenia dla ogólnego rozwoju. SORM przez psychologów zaliczane jest do grupy zjawisk rozwojowych norm, które traktuje się za przejaw dysharmonii rozwoju, wynikającej z wolniejszego tempa dojrzewania układu nerwowego i w następstwie mowa dziecka rozwija się w swoim indywidualnym, odmiennym od rówieśników, tempie i rytmie rozwoju. SORM, czyli „samoistne opóźnienie rozwoju mowy” jest objawem zakłóceń, a nie zaburzeń procesu rozwojowego, gdyż występujące opóźnienie nie ma patologicznego podłoża, tj. nie można go wiązać z żadnymi deficytami, czy schorzeniami ani z deprywacją środowiskową. To przejściowy stan, odchylenie od normy rozwojowej i wiekowej manifestujący się jedynie opóźnieniem w sferze językowej. Rozwój innych – niż język – funkcji psychomotorycznych przebiega względnie prawidłowo. Mogą mu towarzyszyć trudności dodatkowe, jak: zaburzenia uwagi, pamięci, niezborność ruchowa, nieustalona lateralizacja.(źródło www.encyklopedialogopedii.pl)

      Co wpływa na rozwój mowy dziecka?

      Sposób oddychania dziecka jest niezwykle ważny z wielu względów. Logopedzi i specjaliści od terapii mowy podkreślają między innymi, iż nieprawidłowe oddychanie (oddychanie przez usta), może determinować nieprawidłowy rozwój lub zaburzenia w nabywaniu prawidłowej mowy. Dziecko nie powinno oddychać z otwartymi ustami, właściwe jest tylko oddychanie przez nos – dotyczy to zresztą także dorosłych. Najczęstszymi przyczynami nieprawidłowego oddychania są:  niskie napięcie mięśniowe, mała sprawność mięśnia okrężnego ust,  niedrożny nos, powiększony migdał, złe nawyki.

      Podstawowym i niezbędnym warunkiem rozwoju mowy jest prawidłowy słuch. Ucho kształtuje się bardzo wcześnie, a słuch jest zmysłem najlepiej rozwiniętym w pierwszych trzech miesiącach życia – po urodzeniu dziecka jest całkowicie dojrzały i gotowy do pracy. Między czwartym, a piątym miesiącem życia płodowego dziecko zaczyna reagować na bodźce akustyczne. Odbiera charakterystyczne cechy dźwięków na drodze pozaakustycznej (melodię, akcent, rytm i natężenie). W ten sposób przyswaja sobie tzw. cechy prozodyczne mowy. Noworodek dysponuje już około trzymiesięcznym doświadczeniem akustycznym! Szczególnie dobrze słyszy i rozpoznaje głos matki oraz uderzenia jej serca. Dzieci, do których matki w życiu płodowym mówiły w swoim języku ojczystym, a po urodzeniu w innym, łatwiej uczyły się języka, z którym miały kontakt, będąc w brzuchu u mamy.

      Prawidłowy rozwój mowy

      Rozwój mowy wg L. Kaczmarka
      • Okres melodii (0-1)

      Istotny jest tutaj tzw. pierwszy krzyk noworodka tuż po narodzinach, który jest momentem zaczerpnięcia pierwszego oddechu. Następnie komunikuje się ono z otoczeniem tylko za pomocą krzyku lub płaczu. Ok. 7-8 miesiąca życia niemowlę dostrzega, że wskutek jego krzyku ktoś się pojawia. Wyczucie przez nie, że za pomocą swojego krzyku może osiągnąć dany cel, ma dla kształtowania się mowy ogromne znaczenie. Niemowlę zacznie wkrótce wykorzystywać do komunikacji inne dźwięki wytwarzane przez siebie. Około 2 miesiąca niemowlę zaczyna głużyć i jest to odruch bezwarunkowy. Należy pamiętać, że głużą także dzieci głuche. U dzieci słyszących głużenie ustaje ok. 9 miesiąca życia, a u dzieci głuchych ok. 18. Po ukończeniu 6. miesiąca niemowlę zaczyna gaworzyć, tzn. wydawać dźwięki i powtarzać je świadomie. Naśladuje zarówno dźwięki wydawanie przez siebie i te usłyszane w otoczeniu. Dźwięki te są już wymawiane wyraźnie i jest ich bardzo dużo. Niemowlę w początkowych tygodniach życia nie zwraca uwagi na wypowiedzi otoczenia. Jego pierwszą reakcją jest zwrócenie główki w stronę dobiegającego głosu, następnie pojawia się uśmiech. Ok. 4-5 miesiąca dziecko zaczyna rozumieć melodię mowy, np. na ton pieszczotliwy reaguje uśmiechem, a na ton karcący – płaczem. Następnie wraz z rozwojem motorycznym wzrastają umiejętności rozumienia mowy, a co za tym idzie nieporozumiewania się. W połowie pierwszego roku życia niemowlę zaczyna naśladować dorosłych w sposobie wyrażania przeżywanej treści psychicznej, np. uczucia. W jego wykonaniu słyszymy tylko ogólny zarys słowa ale najbliższe otoczenie doskonale rozumie jego znaczenie.

      • Okres wyrazu (1-2)

      W tym okresie dziecko zaczyna powtarzać wyrazy samorzutnie lub za zachętą opiekunów. Kaczmarek pisze, że „w odróżnieniu od dawnych słów (z 3 kwartału), którymi była tylko melodia względnie jego forma głosowa o artykulacji niewyraźnej, te nowe są już prawie identyczne lub wprost identyczne z wyrazami ogólnej mowy.” W wieku 14 – 15 miesięcy niemowlę coraz częściej zaczyna nazywać  przedmioty. W wieku 18 miesięcy zaczyna samodzielnie pracować nad poszerzaniem słownika czynnego. Wszystkie wypowiedzi dziecka w tym okresie są jednowyrazowe, przeważają rzeczowniki i czasowniki. Pod koniec tego okresu pojawia się zdanie proste. Artykulacja głosek w poszczególnych wyrazach  jest tylko zbliżona do normalnej.

      • Okres zdania (2-3)

      W tym okresie bardzo szybko pojawiają się wszystkie rodzaje zdań i prawie wszystkie formy językowe. Najpierw występują zdania oznajmujące, następnie rozkazujące, pytające i wykrzyknikowe. Tutaj również przeważają rzeczowniki i czasowniki. Artykulacja w tym okresie w dalszym ciągu jest nieustalona, chociaż bardziej zbliżona do normy.

      • Okres swoistej mowy dziecięcej (3-7)

      Dziecko w wieku trzech lat, niekiedy trochę wcześniej lub później posiada mowę już w zasadzie ukształtowaną. Do połowy tego okresu  dzieci zaczynają zdobywać umiejętności zupełnie poprawnej artykulacji. W wieku ok. 6 lat wszystkie głoski powinny być już artykułowane w sposób prawidłowy.

      Rozwój mowy wg T. Zaleskiego

      Istotny jest pierwszy dzień życia, kiedy to noworodek bez pośrednio po porodzie krzyczy nabierając pierwszy haust powietrza. Jest to pierwsze nieświadome ćwiczenie aparatu głosowego. Około szóstego tygodnia życia niemowlę zaczyna wydawać pierwsze dźwięki. Są to kolejne nieświadome ćwiczenia artykulatorów. Dźwięk te nazywamy się głużeniem i są wydawane przez dziecko zupełnie nieświadomie. Na uwagę zasługuje fakt, że głużą również dzieci głuche. Ok. drugiego miesiąca życia niemowlęta zaczynają reagować uśmiechem na uśmiech. Zaczynamy także słyszeć z ich ust dźwięki bardzo podobne do dźwięków mowy. W szóstym miesiącu życia dzieci zaczynają  świadomie bawić się wydawanymi przez siebie dźwiękami. Zjawisko to nazywamy gaworzeniem. Wszyscy rodzice czekają niecierpliwie na pierwsze objawy rozumienia słów przez swoje pociech. Dzieje się to około dziewiątego miesiąca życia, kiedy niemowlęta zaczynają powtarzać dźwięki, reagować na swoje imię i wykonywać proste polecenia. Pierwsze, bardzo ważne słowa w słowniku dziecka, pojawiają się ok. 10-11 miesiąca życia. Wtedy to rodzice mogą usłyszeć wyczekiwane „mama”, „tata” itp. Kolejne słowa powinny się pojawić ok. pierwszego roczku. Ważne jest, aby były to słowa znaczące czyli odnoszące się do konkretnego przedmioty. W wieku ok. 18 miesiąca życia dziecko powinno zacząć posługiwać się równoważnikiem zdania. Ok. 2 roku życia maluszek powinien wypowiedzieć swoje pierwsze zdanie i jest to pierwsze czynnościowe zastosowanie reguł gramatycznych. W 30. miesiącu życia dziecko przestaje mówić o sobie w trzeciej osobie liczby pojedynczej i zaczyna prawidłowo używać zaimka „ja”. Wg Leona Kaczmarka ok. 3 roku życia dziecko zna już ok. 500 słów i posługuje się zdaniem złożonym z 4-5 wyrazów. Ok. 4 roku życia maluszek potrafi posługiwać się krótkim tekstem przyczynowo-skutkowy. Powinno więc opowiedzieć nam krótką bajkę lub może nam opowiedzieć, co wydarzyło się w przedszkolu lub na placu zabaw. Przyjmuje się, że na tym etapie mowa dziecka jest już dostatecznie rozwinięta i od tej pory podlega jedynie udoskonaleniom.

      Rozwój mowy wg I. Styczek
      Mowa spontaniczna (ekspresyjna) Rozumienie
      • 2 miesiąc: głużenie,
      • 3 miesiąc: okres intonacji,
      • 8 miesiąc: gaworzenie,
      • 10 miesiąc: sylaby da, pa, na;
      Okres przedmowy (niezależny od rozumienia i naśladownictwa):

      • 7 miesiąc: zachowanie świadczące,
      • 9 miesiąc: rozumienie znaku językowego, 1 wyrazu;
      1 rok:

      • słowo mama;
      • rozumienie 3 lub więcej wyrazów;
      • 15 miesiąc: 5 wyrazów,
      • 18 miesiąc: 8-10 wyrazów,
      • 21 miesiąc: 20 wyrazów;
      2 lata:

      • wypowiedzi dwuwyrazowe -
      • zdanie;
      • 500 – 1000 wyrazów;
      3 lata:

      • pojawienie się czasowników,
      • mowa dziecinna,
      • używa 100 – 200 wyrazów,
      • potrafi używać słowa „ja”;
      • 1000 – 1800 słów,
      • rozróżnianie nazw i ich nazw;
      4 lata:

      • odmiana czasowników, ale nieopanowana jeszcze w pełni,
      • używanie nazw kolorów;
      • 1500 – 2000 wyrazów;
      5 lat:

      • zespół uproszczeń fonematycznych,
      • język poprawny
      Wiek dziecka Artykulacja głosek
      pierwsze miesiące życia głużenie – powstają przypadkowe dźwięki
      ok. 6 miesiąc życia gaworzenie – powtarzanie usłyszanych dźwięków
      1-2 rok życia pojawiają się pierwsze wyrazy: mama, tata, baba, dziecko wymawia samogłoski [a, o, u, i, y, e] oraz spółgłoski [p, pi, b bi, m, mi, t, d, n]
      2-3 rok życia pojawiają się proste zdania, dziecko wymawia samogłoski [ę, ą] oraz spółgłoski [w, f, wi, fi, ś, ź, ć, dź, ń, l, li, k, g, ch, ki, gi, chi, j, ł, s, z, dz]
      4-5 rok życia pojawia się głoska [r], czasem głoski [sz, ż, cz, dż]
      5-6 rok życia utrwalone są głoski [sz, ż, cz, dż]
      7 rok życia opanowana jest technika mówienia

      Ćwiczenia oddechowe wspierające proces mówienia

      Oddychanie jest naturalną czynnością fizjologiczną, niezbędną do życia, a także bardzo ważną dla poprawnego mówienia oraz prawidłowego rozwoju i funkcjonowania aparatu artykulacyjnego. W dzień i podczas snu dziecko powinno oddychać nosem. Taki tor oddechowy zapewnia właściwy rozwój aparatu artykulacyjnego. Nieprawidłowe oddychanie wpływa niekorzystnie na wymowę. Oddychanie przez usta powoduje, że powietrze przepływające ponad językiem utrudnia jego właściwą pionizację. Dziecko ma w związku z tym problemy z artykulacją głosek wymagających podniesienia czubka języka /sz, ż, cz, dż, l, r/. W czasie mówienia powietrze wdychane jest głównie ustami, a wydychane ustami lub nosem, w zależności od wypowiadanych dźwięków. Prawidłowy oddech podczas wypowiedzi to rytmiczny szybki wdech wykonany bez podnoszenia ramion i powolny, długi wydech, podczas którego odbywa się wypowiedź. Dzieci mające kłopoty z prawidłowym gospodarowaniem powietrzem mówią niewyraźnie, nawet jeśli nie mają zaburzeń artykulacyjnych. Zacinają się przy mówieniu, przerywają kwestie w najmniej spodziewanym momencie, “połykają” końcówki wyrazów. Mówią za głośno lub zbyt cicho. W mowę zaangażowane jest całe ciało. Dziecko mówiąc unosi ramiona, wyciąga szyję, staje na palcach itp.

      Celem ćwiczeń oddechowych jest:

      • poszerzenie pojemności płuc,Dreaming with bubbles
      • wzmocnienie mięśni biorących udział w oddychaniu,
      • wyrobienie toru oddechu przeponowego,
      • odróżnienie fazy wdechu i wydechu,
      • wyrobienie umiejętności szybkiego, pełnego wdechu i wydłużonej fazy wydechowej,
      • dostosowanie długości wydechu do czasu trwania wypowiedzi,
      • zsynchronizowanie pauz oddechowych z treścią wypowiedzi.

      Ćwiczenia oddechowe wykonujemy:

      • w przewietrzonym pomieszczeniu,
      • przed jedzeniem lub 2–3 godziny po posiłku,
      • systematycznie 2–3 razy dziennie przez ok. 2–3 min,
      • przedłużanie wydechu nie może być zbyt długie, bo może opróżnić płuca z tzw. „powietrza zapasowego”.

       

      Ćwiczenia oddechowe rozpoczynamy od ćwiczeń, w czasie których dziecko powinno jedynie „bawić się” oddechem. Stopniowo przechodzimy do ćwiczeń trudniejszych, a więc ćwiczeń oddechowych połączonych z elementami gimnastyki całego ciała lub ćwiczeniami fonacyjnymi. Nowe elementy wprowadzamy, gdy dziecko opanowało wcześniejsze etapy kontroli oddechu. Każde dziecko ma własny indywidualny rytm oddechu, inną pojemność płuc. Dlatego ćwiczenia te każde dziecko wykonuje zgodnie ze swoimi możliwościami.  

    • Kontakt

      Katarzyna Żuraw- neurologopeda, terapeuta EEG Biofeedback, Rzeszów
      telefon: 600 216 982

    • Adres e-mail:

      olsnienie-terapia@wp.pl